İyot Nedir? İyot Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir?

iyot ve mikrobiyom ilişkisi

İyot, iyonik formu olan ‘’iyodür’’ halde bulunan besinler yoluyla dışarıdan alınan esansiyel bir elementtir. İnsan yaşamı için gerekli olan iyodun temel kaynağı diyettir. Eksikliği küresel bir halk sorunu olan ve beslenme dışında birçok faktör eksikliğini etkilediği için bu soruna entegre bir şekilde yaklaşılmalıdır.  Ayrıca eksikliğinin etkileri gizli olduğu için insan yaşam kalitesini derinden etkilemektedir. Dünya nüfusunun yaklaşık %30’unun bu elementin eksikliğinden muzdarip olduğu tahmin edilmektedir. Aynı zamanda metabolizmamız için önemli olan tiroit hormonlarının çalışmasını etkilemektedir. Bu durumun mikrobiyota-tiroid ekseninde disbiyoz ile bağlantılı olduğunu gösteren çalışmalar vardır. Mikrobiyota içinde milyarlarca canlı barındıran bağışıklık sistemi üzerinde etkili olan gizli bir organ olarak tanımlanmaktadır. Mikrobiyota içinde aydınlatılmayı bekleyen bir mikro evren yaşatmaktadır. Özetle, dengesiz bir mikrobiyom yapısı ve işlevi tiroid hastalığı fenotipiyle bağlantılı olabilir. 

İyot Nedir?

İyot, iyonik formu olan ‘’iyodür’’ halde bulunan besinler yoluyla dışarıdan alınan esansiyel bir elementtir.  Ayrıca diyetle alınan moleküler (I2 ) formda ise kolaylaştırılmış difüzyonla emilirken, iyodür formunda ise (I- ) emilimi gastrik mukozada bulunan sodyum-iyodür simporter taşıyıcı proteini yardımı ile gerçekleşir. Genellikle yetişkinler için kabul gören ve arzu edilen günlük alım miktarı 100–300 µg’dır. Ayrıca dünya Sağlık Örgütü ise, kaynaklardan alınacak günlük tolere edilebilir miktarı maksimum 1000 µg/gün olarak önermiştir. Aynı zamanda uzun süre eksikliğini çekmiş ülkelerde, tiroit hormonlarının çok çalışması sonucu oluşan hipertiroid vakalarıyla karşılaşmamak için günlük alım düzeyi 500 µg’ı geçmemelidir.

İyot Ne İşe Yarar?

Tiroid hormonlarının sentezinde kilit bir element olan iyot, tiroid hormanlarının düzenli bir şekilde çalışmasını sağlamaktadır. Aynı zamanda, tiroid hormonlarının sentezinde görev aldığı bilinen tek elementtir. Ayrıca tiroksin ve tri-iyodotironinin moleküler ağırlıklarının %65’ini ve %59’unu oluşturur. Bu hormonlar protein sentezi, glikoz ve yağ metabolizmalarında etkilidir. Beyin gelişimi için önemlidir. Beyin gelişimi gebeliğin erken döneminde başladığı için anne adayının besin tüketimine dikkat etmesi gerekmektedir. Çünkü anne adayı yeterli düzeyde almadığında bebekte kretenizm olabilmektedir. Bu sebeple annenin çocuğuna verebileceği en güzel hediye dengeli ve düzenli beslenmektir.

Aynı zamanda;

  • Çocukların büyüme ve gelişmesinde,
  • Ergenlik,
  • Kas iskelet fonksiyonlarında,
  • Gastrointestinal sistem,
  • Nörobilişsel gelişim,

olmak üzere birçok görevi vardır.

İyotun Faydaları Nelerdir?

Büyüme ve gelişmeyi sağlamaktadır. Ayrıca bir bebek için gebelikten itibaren iyodun yeterli alınması çok önemlidir. Çünkü tiroit hormonun çalışmasında etkili olduğu için metabolizmanın düzenli çalışmasını sağlamaktadır. 

İyot İçeren Yiyecekler Nelerdir?

Yalnızca diyet veya iyot takviyeleri yoluyla elde edildiğinden temel bir mikro besin maddesi olarak kabul edilir ve insan gelişiminde başka herhangi bir besin maddesi ile değiştirilemez. Diğer minerallerden farklı olarak direk besinlerde bulunmaz Toprakta bulunduğu için orada yetişen gıdalarda bulunur.

İyot İçeren Gıdalar;

  • İyotlu tuz
  • Deniz ürünleri
  • Süt ürünleri
  • Tahıllar
  • Patates

Normal bir şekilde tiroit fonksiyonlarının karşılanması için tavsiye edilen günlük düzeyler;

  • Bebekler; 90 µg/gün,
  • 6-12 yaş çocuklarda ;120 µg/gün,
  • Yetişkinlerde; 150 µg/gün,
  • Gebelik ve süt verme durumunda ise 250 µg/gündür.

Eksikliği tehlikeli olabilir. Bu yüzden belirtilen düzeylerde alınmalıdır.

İyot Eksikliğinin Nedenleri Nelerdir?

Dünyada yaklaşık 2,2 milyar kişi iyot eksikliği yaşamaktadır ve eksikliği komplikasyonları açısından risk altındadırlar.  Eksikliği toplumsal bir sağlık sorunudur.

İyot Eksikliğinin Nedenleri;

  • Gebelik döneminde annenin düzenli ve dengeli beslenmemesi
  • %90’nı diyet yoluyla alınmaktadır. Fakat iyot toprakta olduğu için tüketilen besinlerin nerede yetiştiği önem kazanmaktadır. Bu yüzden yaşadığımız çevrede önem kazanmaktadır. Ayrıca beslenme alışkanlıklarının değiştirilmesi tek başına eksikliğinin giderilmesinde yetersiz kalmaktadır.
  • Protein-enerjinin dengesiz olması
  • Olağandışı diyetler
  • Kirli içme suları
  • Bağırsak emilimini engelleyen diyetler

İyot Eksikliğinin Belirtileri Nelerdir?

Diyette eksikliği saptandığında;

  • Bağırsakta yetersiz emilmesi,
  • Malnütrisyon ,
  • Malabsorbsiyon,
  • Fekal ve üriner inorganik olarak kaybının artması,
  • Aşırı terleme,

gibi belirtilere sebep olmaktadır.

İyot Eksikliği Hangi Hastalıklara Neden Olur?

Vücuttaki durumunu değerlendirmek için genellikle dört yöntem önerilmektedir:

  • İdrarla iyot atılımının ölçülmesi,
  • Tiroid boyutunun ölçülmesi,
  • Serum tiroid stimülan hormon ölçümü,
  • Serum tiroglobulin ölçümüdür.

Ayrıca diyet ile alındığı için en iyi ölçüm yolu idrar ile ölçülmesidir.

Eksikliğinde;

  • Haşimato,
  • Abortus, 
  • Hipotiroidizm, 
  • Konjenital ölümler, 
  • Ölü doğumlar, 
  • Perinatal bebek ölümlerinde artış, 
  • Kretenizm, 
  • Büyüme ve gelişme geriliği, 
  • Zihinsel fonksiyonlarında bozukluklar oluşmaktadır.

Bu yüzden tehlikeli durumlar ile karşılaşmamak için önerilen düzeyde tüketmeliyiz.

Çocuklarda İyot Eksikliği

Anneden bebeğe geçen tiroid hormonları çocukların ileri yaşlarındaki sağlığını etkilemektedir. Anne yeterli iyot kaynağı almamışsa;

  • Çocuklarda konuşma bozukluğu,
  • Zeka geriliği,
  • Kretinizm,

gibi hastalıklar ortaya çıkmaktadır.  Onun dışında çocuk eğer dengeli ve düzenli beslenmezse de eksikliği ile hayatının ilerleyen dönemlerinde karşılaşabilir. Bu yüzden Dünya Sağlık Örgütünün önerdiği düzeyde alınmalıdır.

Hamilelerde İyot Eksikliği

Hamilelik dönemi, annenin beslenme alışkanlıkları ve yaşam biçiminden etkilenen anne ve bebek sağlığını önemli derecede etkileyen kritik bir dönemdir. Ayrıca hamilelik döneminde çeşitli çevresel ve genetik etkenlerden başka, iyot eksikliği de bazı hastalıklara neden olur. Bu yüzden hamilelerin bu dönemde hastalıklarından korunmak için, iyot içeren besinleri doğru biçimde tüketmesi ve bilinçli olması gerekmektedir.

Fetüste ise birinci trimesterdeki iyot eksikliğinin neden olduğu; mental bozukluk, sağırlık ve hareket güçlüğü ile tanımlanan nörolojik kretenizmdir. Bu nörolojik hasar geri dönüşümsüzdür. Sonuç olarak ciddi eksikliği görülen bölgelerdeki hamilelerde iyot tedavisiyle fetal ve perinatal mortalite azalmakta, bebeklerin motor ve bilişsel performansı gelişmektedir.

Sık Sorulan Sorular

İyot Damlası Nedir?

İyot eksikliği saptandığı durumlarda önerilmektedir. 

Besinlerinizin ilaçlarınız olacağı bir hayat daha sürdürülebilirdir. Bu yüzden mikrobiyom analizi ile kişisel besinlerinizi öğrenin! Bu sayede yaşam kaliteniz artsın.

İyot Damlası Ne İşe Yarar?

Eğer olması gereken düzey aralığına getirilmesi için önerilmektedir. Bu yüzden iyot damlası kullanılmaktadır.

İyot Damlası Nasıl Kullanılır?

  • Doktorun önerdiği doz oranında kullanılmalıdır
  • Etiketi kontrol edilerek alınmalıdır.
  • Herhangi bir yan etki ile karşılaşıldığında doktora danışılmalıdır.

İyotu Kimler Kullanamaz?

Doktor tarafından önerilmediği zaman kullanılmamalıdır.  

Kaynaklar

Kapil U. (2007). Health consequences of iodine deficiency. Sultan Qaboos University medical journal, 7(3), 267–272.

Bargiel, P.; Szczuko, M.; Stachowska, L.; Prowans, P.; Czapla, N.; Markowska, M.; Petriczko, J.; Kledzik, J.; Jędrzejczyk-Kledzik, A.; Palma, J.; Zabielska, P.; Maciejewska-Markiewicz, D. Microbiome Metabolites and Thyroid Dysfunction. J. Clin. Med. 2021, 10, 3609. https://doi.org/10.3390/jcm10163609

 

Not: Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi oluşturmak veya onun yerine geçmesi amaçlanmamıştır.
Phone
Sitemizde çerez konumlandırılmaktadır. Çerezlere ilişkin detaylı bilgi için Aydınlatma Metni’ni ve Gizlilik Politikası’nı inceleyebilirsiniz.