Glutatyon Nedir? Glutatyon Ne İşe Yarar ve Faydaları Nelerdir?

glutatyon-nedir

Glutatyon, hücrelerin sağlıklı çalışabilmesi için gereklidir. Vücut, kendi sağlığını koruyabilmek adına çeşitli fizyolojik ve biyokimyasal mekanizmalara ihtiyaç duyar. Bu mekanizmalardan bazıları zararlı maddelerin vücuttan uzaklaştırılmasıdır. Burada glutatyon molekülü önemli bir rol oynar.

Glutatyon Nedir?

Glutatyon vücudumuzdaki hücreler tarafından üretilmektedir. Suda çözünen 3 amino asitten oluşan bir proteindir. Başka bir deyişle, glisin, sistein, glutamat amino asitlerinin birleşmesiyle oluşur. Doku hücrelerimizin çoğunda bulunmasına karşın karaciğerde yüksek yoğunlukla bulunmaktadır. Çünkü karaciğer, bu proteinin ana üreticisidir. Daha sonra, vücudumuzda birçok biyokimyasal reaksiyona katılmaktadır. Ek olarak  hücre içi bozulmalara karşı dirençlidir. 

Glutatyon, indirgenmiş ve oksitlenmiş olarak vücutta bulunmaktadır. Bu iki form birbirine dönüşebilmektedir. Sistein molekülün aktif parçası olarak görev yapmaktadır. İçerisindeki sülfidril grubu çeşitli biyokimyasal reaksiyona izin vermektedir. Bu nedenle aktif formu için kısaca ‘GSH’ ismi de kullanılmaktadır. İndirgenmiş ‘GSH’, hücre içi bulunan formdur. Güçlü bir antioksidan olarak görevi görür. Bununla birlikte toksik bileşiklere karşı savunma yapar. Bu süreçte indirgenmiş glutatyon oksitlenerek oksitlenmiş formuna dönüşür.

Glutatyon Ne İşe Yarar?

Vücudumuz çalışan bir fabrika gibidir. Nasıl ki çalışan bir fabrika sonucu artıklar oluşursa, vücudumuzda da aynı durum söz konusudur. Bu artıklar vücudumuzdaki hücrelere zarar verecek boyutlara ulaşabilmektedir. Vücudumuzda gerçekleşen reaksiyonlar sonucu serbest oksijen radikalleri oluşur. Bir başka deyişle eşleşmemiş oksijenler birikerek vücutta oksidatif stres oluşturur. Bu durumda oksijenler vücut doku hücrelerine saldırarak zarar verebilir. Bu protein molekülü ise yapısındaki aminoasit sayesinde oksijeni kendine bağlar. Böylece dokulara zarar verme durumuna engel olmaktadır. Aynı zaman da C ve E vitamini gibi diğer antioksidanların yenilenmesi için gereklidir.

Glutatyon Tedavisi

Bazı hastalıklarda glutatyon tedavisinin rolü üzerine araştırmalar yapılmıştır. Örneğin otizm bozukluklarında takviyesi üzerine yapılmış bir çalışma yapılmıştır. Bu çalışmaya göre bazı metabolitlerin iyileştirilmesinde fayda sağlayabileceği görülmüştür. Başka bir çalışmada, glutatyon ihtiyacının arttığı diğer bir hastalık olan kistik fibroz üzerine çalışılmıştır. Çalışmada peynir altı suyu bazlı bir protein takviyesi yaparak bu maddenin seviyeleri artırmak amaçlanmıştır. Sonuçlara göre diyet takviyesinin peynir altı suyu bazlı bir ürün ile kistik fibrozis durumunda glutatyon seviyelerinin artabileceği gözlemlenmiştir. Böylece akciğerdeki oksidatif stresin azaltılmasına yardımcı olabilmektedir.

Glutatyon Faydaları Nelerdir?

Glutatyon vücuttaki hücrelerin hayati bileşenidir, büyük bir öneme sahiptir. Özellikle beyinde sinyal iletimi, antioksidan ve elektrofil savunmasına yardımcı olmaktadır. Bu protein maddesine bağlı işlevlerin bozulması kötü sonuçlar doğurmaktadır. Örneğin oksidatif stres, enzimlerin az çalışması, sinyal yolları da dahil olmak üzere nörodejeneratif hastalıkların başlamasına sebep olmaktadır. Ek olarak ilerlemesine de sebep olabilmektedir. Bağışıklık sisteminin optimal işleyebilmesi için yeterli glutatyon seyeleri gereklidir.  

Glutatyon miktarı üst seviyede tutulduğunda oksidatif stres sebebiyle oluşabilecek hasar önlenir. Bu sayede ciddi önem taşıyan hastalıkların oluşmasına engel olunmaktadır. Bu anlamda yeterli glutatyon seviyeleri ile bazı hastalıklara, faktörlere karşı vücuda yarar sağlanmaktadır.  Bu faktörler ve hastalıklar arasında yer alanlar ise şunlardır;

  • Yaşlanmaya karşı
  • Parkinson semptomlarına karşı
  • İnsülin direncine karşı
  • Kansere karşı
  • Cilt hastalıklarına karşı
  • Otoimmun hastalıklara karşı

 Glutatyon Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Mitokondri, vücudumuzda hücresel süreçler için gereklidir. Başka bir deyişle, yaşam için enerji sağlayan motorlardır. Çünkü mitokondri vücut için enerji yakıtı oluşturur. Fakat bu süreçte vücut için zararlı olan serbest oksijen türlerini de üretmektedir. Bu nedenle mitokondri oksidatif stresin zararlı etkilerin korunabilmek için antioksidan bağımlıdır. Benzer şekilde glutatyon en bol bulunan hücre içi antioksidandır.

Yaşlanma ile glutatyon eksikliği doğal olarak görülmektedir. Yaşlanma sürecinde serbest radikal artar. Buna bağlı olarak oksidatif stres görülür. Bu durum yaşlanma sürecine sebebiyet vermektedir. Azalan biliş, azalan fiziksel aktivite, yüksek inflamasyon, insülin direnci görülebilmektedir. 

Çeşitli uzmanlık alanında kapsamlı araştırmalar yapılmıştır. Bu araştırmalar sonucunda birçok hastalığın düşük glutatyon seviyeleri ile ilişkili olduğu gözlenmiştir. Düşüklüğünün nedenleri arasında birçok hastalık veya faktör etkili olabilmektedir. Buna ek olarak  toksik maddelere maruz kalmak da dış faktörler arasında glutatyonun düşmesine sebep olmaktadır. Bu hastalıklar  ve faktörler arasında şunlar bulunabilir;

  • Astım
  • Alerjik bozukluklar
  • İlaç toksisitesi
  • Metabolik bozukluklar
  • Kanser
  • Kemoterapi
  • İmmun yetmezlik
  • Ağır metaller
  • Katkı maddeleri
  • Yapay tatlandırıcılar
  • Yetersiz beslenme
  • Aşırı egzersiz
  • Sigara, alkol
  • Depresyon, endişe, kaygı

Glutatyon Miktarı Nasıl Arttırılır?

Glutatyon proteinin sentezi için 2 biyokimyasal adım gereklidir. İlk adımda amino asit olan  sistein, glutamil sistein oluşturmak için glutamik aside eklenmektedir. İkinci adımda oluşturmak için glutamil sistein glisin eklenmektedir. Günlük beslenme ile amino asit alımına bağlı olarak bu madde sentezlenmektedir. Bu sebeple serbest oksijen ile savaşabilecek amino asitler önemlidir.

Vücutta glutatyon miktarının arttırabilmek için alımının yanında, eksikliğine yol açabilecek faktörlerden kaçınılmalıdır. Örneğin sigara, alkol gibi. Yaşlanma süreci de bir diğer eksikliğine yol açan faktörler arasındadır.

Bir çalışmada yaşlı hastalarda GlyNAC takviyesinin, GHS eksikliğin, oksidatif stresin üzerine etkisi araştırılmıştır. Takviyenin 2 haftalık kısa süre zarfında glutatyon sentezini düzelttiği görülmüştür. Aynı zamanda oksidatif stresin neden olduğu hasarı genç insanlarda görülen seviyelere indirmiştir. 24 hafta takibi yapılan çalışmada ise takviyenin;

  • Oksidatif strese karşı 
  • Enerji kullanılabilirliğini iyileştirmek
  • Mitokondriyal kusurları düzeltmek 
  • Kas gücünü ve bilincini artırmak ve böylece insanlarda sağlıklı yaşlanmaya teşvik etmek için  basit ve etkili beslenme stratejisinin olabileceği görülmüştür.

Glutatyon Serumları

Glutatyonunun oral yani ağızdan alınabilmektedir. Buna ek olarak parenteral yani damardan da  alınabilmektedir. Örneğin oral formülasyonlar arasında; haplar, dil altı tabletleri, şuruplar ve spreyler bulunmaktadır. Parenteral formülasyonlarında intravenöz ve intramüsküler hali bulunmaktadır. Yani damar içi ve kas içi enjeksiyonu yoluyla da alınabilmektedir. Bu anlamda takviyenin dozu çok önemlidir. Çünkü glutatyonun asıl etkinliğini belirler.

Damar içine verilen glutatyon daha hızlı etki göstermektedir. Ancak özel ekipman ile uygulanması gerekir. Çünkü cilt ve damar bütünlüğünü bozulabilmektedir. Buna ek olarak çeşitli hastalıklar için enfeksiyon riski meydana getirebilmektedir.

Ağız yoluyla alınan formu ise birey kişisel olarak alabilmektedir. Her şeyden önce uygun ve düzenli şekilde kullanılması etkilidir. Benzer şekilde etkin ve yeterli kullanımında damar içine verilen kadar etkili olabilmektedir.

Glutatyon Hangi Besinlerde Bulunur?

Taze meyveler, sebzeler, kuruyemişler doğal glutatyon kaynakları arasındadır.

  • Domates
  • Avokado
  • Ispanak
  • Ceviz
  • Portakal
  • Kuşkonmaz
  • Peynir altı suyu

Bu yiyecekler vücuttaki glutatyon seviyelerini arttırmaya yardımcı olacak en yaygın gıdalardır. Peynir altı suyu başka bir deyişle zengin glutatyon kaynağıdır. Örneğin kstik fibrozda da seviyelerini arttırmak için kullanılmıştır.

Kaynaklar

Glutathione as a skin whitening agent: Facts, myths, evidence and controversies

Glutathione metabolism and its implications for health

Dysregulation of Glutathione Homeostasis in Neurodegenerative Diseases

Not: Bu makale bilgilendirme amaçlıdır. Profesyonel tıbbi tavsiye, teşhis veya tedavi oluşturmak veya onun yerine geçmesi amaçlanmamıştır.
Phone
Sitemizde çerez konumlandırılmaktadır. Çerezlere ilişkin detaylı bilgi için Aydınlatma Metni’ni ve Gizlilik Politikası’nı inceleyebilirsiniz.